ღირსი დავით გარეჯელის მიერ დაარსებული სამონასტრო კომპლექსი საუკუნეების მანძილზე იყო სრულიად საქართველოსთვის სულიერი და კულტურული ცხოვრების ცენტრი. საქართველოს სამეფო კარი ყოველთვის უწევდა ანგარიშს გარეჯელ მამათა აზრს.

გარეჯის უდაბნოში უმნიშვნელოვანესი მწიგნობრულ-ლიტერატურული კერა იყო.  აქ იქმნებოდა ორიგინალური სასულიერო ხასიათის თხზულებები, მრავლდებოდა ძველი ქართული ხელნაწერები, მზადდებოდა ახალი. გარეჯელი მოღვაწეები აღადგენდნენ ორიგინალური აგიოგრაფიული ძეგლებისა და ასკეტიკურ-ჰომილეტიკური თხზულებების კრებულებს, ეხმარებოდნენ სხვა მონასტრებთან არსებულ ლიტერატურულ სკოლებს.

სწორედ ამ წმინდა სავანეში, კერძოდ მრავალმთის მონასტერში, მოღვაწეობდა წმიდა კოზმან ხუცეს-მონაზონი. სამწუხაროდ, მისი ცხოვრების ვრცელი ბიოგრაფიული ცნობები ისტორიამ არ შემოგვინახა. დაკარგულია მისი კალმით შექმნილი უმნიშვნელოვანესი ისტორიულ-ლიტერატურული ნაშრომიც - „შესხმა ქეთევან დედოფლის“, რომელსაც, საუბედუროდ, ჩვენამდე არ მოუღწევია.

ცნობილი ისტორიკოსის, პლატონ იოსელიანის მოწმობით, წმიდა კოზმან ხუცეს-მონაზონი უდაბნოს მორიგი დარბევის დროს შეუპყრიათ  უდაბნოს მოსულ ლეკ მოთარეშეებს და უწამებიათ 1630 წელს.